İKAM’ın dev araştırması ezber bozdu! Türkiye’de sadece tarım ürünlerinden alınacak zekât (öşür), ülkedeki mutlak yoksulluğu ortadan kaldırmak için gereken kaynağın tam 19 katı.
İLKE Vakfı bünyesindeki İslam İktisadı Araştırma Merkezi (İKAM) tarafından hazırlanan “Türkiye’de Öşür Potansiyeli ve Yoksulluk: Bölgesel Bir İnceleme” raporu, Türkiye’nin tarımsal zenginliğinin sosyal adaleti sağlamadaki devasa gücünü gün yüzüne çıkardı. Araştırmaya göre, Türkiye’nin öşür potansiyeli, ülkedeki mutlak yoksulluğu tamamen bitirebilecek seviyenin kat kat üzerinde bulunuyor.
İşte 2021 yılı verilerine dayanan o çarpıcı araştırmanın detayları:
Öşür Potansiyeli Yoksulluk Açığını 19 Kat Karşılıyor
Raporun en dikkat çekici bulgusu, Türkiye genelinde hesaplanan öşür potansiyelinin, mutlak yoksulluk sınırındaki vatandaşların temel ihtiyaçlarını karşılamak için gereken kaynağın tam 19 katı olmasıdır. 2021 yılı verilerine göre Türkiye’deki mutlak yoksulluk kaynak açığı 1,31 milyar TL olarak hesaplanırken, aynı dönemdeki öşür potansiyeli bu rakamın çok üzerinde seyrediyor.
İki Farklı Senaryo: 10 Milyar ile 24 Milyar TL Arası Kaynak
Araştırmacılar, farklı fıkhi yaklaşımları (İmam Ebû Hanîfe ve İmameyn) esas alarak iki farklı potansiyel hesapladı:
- Geniş Senaryo: Tüm ürünlerin dahil edildiği ve miktar şartı (nisâb) gözetilmeyen modelde potansiyel 24,49 milyar TL‘ye ulaşıyor.
- İhtiyatlı Senaryo: Sadece saklanabilir ürünlerin ve belirli bir üretim miktarının üzerindeki işletmelerin dahil edildiği modelde ise potansiyel 10,07 milyar TL olarak öngörülüyor.
Bölgesel Şampiyonlar: Konya ve Şanlıurfa
Türkiye’nin bereketli toprakları her bölgede aynı yoğunlukta öşür üretmiyor. Raporun bölgesel analizine göre:
- En Yüksek Potansiyel: Tarımsal üretimin kalbi olan Konya-Karaman (TR52), Şanlıurfa-Diyarbakır (TRC2) ve İzmir (TR31) bölgelerinde bulunuyor.
- En Düşük Potansiyel: Sanayileşmenin ve şehirleşmenin yoğun olduğu İstanbul (TR10) ile tarım arazilerinin kısıtlı olduğu Doğu Karadeniz (TR90) bölgelerinde görülüyor.
Sulu ve Kuru Tarım Oranları Değiştiriyor
Öşür oranı, ürünün sulanma biçimine göre %5 ile %10 arasında değişiyor. Türkiye genelinde ağırlıklı öşür oranı ortalaması %5,53 olarak tespit edildi. Özellikle yağışın bol olduğu Karadeniz bölgelerinde oran %9,1’e kadar çıkarken, sulu tarımın yaygın olduğu bölgelerde %5 seviyelerinde kalıyor.
Çözüm İçin “Kurumsal Mekanizma” Şart
Raporun sonuç bölümünde, bu devasa potansiyelin yoksullukla mücadelede etkin kullanılabilmesi için şu öneriler yer alıyor:
- Sivil Toplum Rolü: STK’ların şeffaf ve fıkhi şartlara uygun öşür toplama kampanyaları düzenlemesi.
- Farkındalık: Çiftçilerin öşrün bir dini vecibe olduğu konusunda bilgilendirilmesi.
- Şeffaflık: Toplanan kaynakların dağıtımında dijital takip ve tam şeffaflığın sağlanması.
Raporun tamamını okumak ve incelemek için tıklayın.
