Katılım Finans’ın Temel İlkeleri

Katılım finansın temel ilkeleri nelerdir?

1. Ticaret yapılabilir ve ticari işlemlerden kâr sağlanabilir. Çünkü “Allah alım satımı helal kıldı”.
2. Açıkça yasak olduğu belirtilmeyen her ticari işlem mubahtır. Çünkü “Akitlerde aslolan mubahlıktır”.
3. Açıkça yasaklanmamış her şart sözleşmelerde ileri sürülebilir. Çünkü “Şartlarda aslolan mubahlıktır ve sıhhattir”.
4. Gelişen zamana ve şartlara göre yeni akit türleri icad etmek mümkündür. Akitlerde modern teknolojiden istifade etmek saniyeler içinde akitler yapmak mümkündür. Çünkü akitler Hz. Peygamber dönemindekilerle ve o günün şartlarıyla sınırlandırılmış değildir.
5. Ticaret peşin de vadeli de olabilir. Peşin fiyat ile vadeli fiyat farklı olabilir. Vade farkı faiz değildir. Çünkü vade farkını yasaklayan delil yoktur.
6. “Vekil asıl gibidir”. Vekâlet ücretli de ücretsiz de olabilir. Ücret, sözleşmeye bağlıdır. Ücret belirlenmemişse emsal ücret ödenir. Vekil, basiretli bir tüccar gibi davranmak zorundadır.
7. Hizmet karşılığı ücret alınabilir. Ücret peşin de vadeli de olabilir. Vadeli ücret peşin ücretten farklı olabilir. Kira – alt kira şeklinde finansman sağlanabilir.
8. Borsa bir pazar yeridir. Dinen uygun görülebilecek varlıklar borsa pazarından alınıp satılabilir. Borsaya ilkesel olarak karşı çıkılamaz.
9. Hisse senedi ortaklığı temsil eder. TKBB Merkezi Danışma Kurulu’nun ilgili standardına uygun hisse senetleri alınıp satılabilir; bu senetlere yatırım yapılabilir.
10. Fiziken hisse senetlerine değil de hisse senetlerinin endeksine yatırım yapılamaz; endeks alınıp satılamaz. Endeks mal değildir.
11. Arkasında fiziken hisse senedi bulunan borsa yatırım fonlarına yatırım yapılabilir.
12. Katılım bankalarında katılma hesabı açılabilir. Bu hesaplar ortaklık esasına dayanır. Bu hesaplardan kâr payı alınır.
13. Katılım bankalarında vekâlet hesabı açılabilir. Bu hesaplar vekâlet esasına dayanır. Bu hesaplardan ticari kâr sağlanır.
14. Katılım bankalarında altın, gümüş, döviz ve diğer kıymetli maden hesapları açılabilir. Bu hesaplar cari hesap ise borç ve emanet; katılma ise ortaklık esasına göre çalışır.
15. Kira sertifikası, bir ticari işleme katılma imkânı veren sertifikadır. Ticari işleme kira sertifikası yoluyla paydaş olup kâr sağlanabilir.
16. Doğrudan nakit ihtiyacı duyulduğunda öncelikle İslami prensiplere uygun araçlarla nakit teminine yönelmek gerekir. Çünkü “Zaruretler miktarınca takdir olunur”.
17. Teverruk (vadeli mal alımı ve peşin satımı) işlemine ihtiyaç halinde başvurmak mümkündür.
18. Selem (peşin bedelle vadeli misli mal satımı) uygundur.
19. Forward (iki bedelin de vadede el değiştireceği döviz işlemi) tek tarafı bağlayıcı vaadle uygundur. Bu işlem ihtiyaç varsa ve ancak ihtiyaç kadar yapılmalıdır.
20. Opsiyon (taraflardan birine prim karşılığı işlem yapmama hakkı veren ve iki bedelin de vadede el değiştireceği döviz işlemi) vaad bazlı olarak ihtiyaç varsa ve ancak ihtiyaç kadar uygundur.
21. Swap (takaslı döviz işlemi) vaad bazlı olarak ihtiyaç varsa ve ancak ihtiyaç kadar uygundur.
22. Menkul kıymetlerin tek taraflı geri alım vaadiyle satımı uygundur.
23. Karz karşılığı menkul kıymetlerin teminat olarak verilmesi uygundur.
24. Döviz, altın ve gümüşün para karşılığı alım satımı peşin olmak zorundadır. Paranın para karşılığı vadeli alım satımı faizli işlem sayılır. “Altın altın karşılığı, gümüş gümüş karşılığı eşit ve peşin değişmelidir. Cinsler değişirse eşitlik şart olmasa da işlem peşin olmak zorundadır”.
25. Altın, gümüş ve döviz alım satımında bedeller sözleşmeyle el değiştirmeli ve fiziken var olmalıdırlar. Hakikatte olmayan altın, gümüş ve döviz alınıp satılamaz.
26. Karzdan sağlanan menfaat, faizdir. Karz, misli bir varlığın tüketilmek üzere borç / ödünç verilmesidir. Faizli işlemler ilkesel olarak yasaktır. “Allah faizi haram kıldı”.
27. Zorunluluk / ihtiyaç olmadıkça mevduat bankalarında vadeli mevduat hesabı açmak caiz değildir.
28. Mevduat bankalarında vadesiz mevduat hesabı ancak ihtiyaç varsa ve ancak ihtiyaç kadar kullanmak amacıyla açılabilir.
29. Tahvil ve bono faizli borç senedidir. Alınıp satılamaz.
30. Faizli işlemler ancak aşırı ihtiyaç hali varsa yapılabilir. “Zaruretler mahzurlu şeyleri mubah kılar”. “Meşakkat teysiri celbeder”. “Bir iş dîk olduğunda müttesi olur”.
31. Karz karşılığında enflasyon farkını istemek faizli işlem sayılmaz. Enflasyon farkı faiz değildir.
32. Karzda masraflar karz alana aittir.
33. Alacaklının borçluya erken ödeme iskontosu yapması mümkündür.
34. Parasal alacağın borçludan başkasına para karşılığı iskontoyla devri faizli işlem sayılır.
35. Parasal alacak kullanılarak borçludan başkasından para dışında emtia ve hizmet alımı yapmak mümkündür.
36. Kredi kartıyla tahsilat yapmak uygundur.
37. Sigorta uygundur.
38. Borcunu vadesinde ödemeyenlerden gecikme cezası almak uygundur. Gecikme cezasının içinden enflasyon farkı ve tahsilat masrafları alacaklının hakkıdır. Bakiye sosyal projelere aktarılmalıdır.
39. Helal olmayan gelirler şirket geliri sayılmaz; sosyal projelere aktarılır.