Kırgızistan’da İslami finansman, finansal piyasanın sürdürülebilir bir segmenti haline geliyor
Kırgız Cumhuriyeti’nde İslami finansman, finansal kredi piyasasının önemli bir parçası haline gelerek aktif büyümesini sürdürüyor. Kırgız Cumhuriyeti Merkez Bankası, İslami ilkelere dayalı hizmet sunan kuruluşların sayısında artış yaşandığını ve finansman portföyünün önemli ölçüde genişlediğini belirtiyor. Bu model, dini inançlarından bağımsız olarak tüm müşterilere açık olması sayesinde evrensel bir finansman alternatifi sunuyor.
İslami finansmanın temel ilkeleri
İslami bankacılığı geleneksel bankacılıktan ayıran temel unsur, finansal işlemlerin düzenlenmesinde esas alınan Şer’i ilkelere sıkı şekilde bağlı olmasıdır. Bu ilkeler, Basel Komitesi standartlarının bankacılıkta oynadığı role benzer şekilde, işlemlerin çerçevesini belirlemektedir.
Şer’i ilkeler kapsamında;
- Önceden garanti edilmiş faiz gelirine izin verilmez. Böylece yalnızca “paradan para kazanma” anlayışına dayalı kazanç elde edilmesi engellenir.
- Risk paylaşımı esastır. Banka ancak girişimcilik riskini üstlenmesi veya gerçek ticari işlemlere taraf olması durumunda gelir elde edebilir.
- İşlem şartlarında şeffaflık zorunludur. Sözleşmelerde belirsizlik, gizli şartlar veya malın niteliklerine ilişkin muğlaklık bulunamaz.
- Sosyal sorumluluk ilkesi gereği alkol, tütün ürünleri, kumar ve topluma zarar veren sektörlere yatırım yapılmasına izin verilmez.
Şer’i Danışma Kurulu’nun görevleri
İslami ilkelere uygunluğun denetimi, İslam hukuku, ekonomi ve finans alanında uzman kişilerden oluşan Şer’i Danışma Kurulu tarafından yürütülmektedir. Bu bağımsız kurul, İslami bankaların faaliyetlerinde kritik bir rol üstlenmektedir.
Kurulun görevleri arasında yeni ürünlerin onaylanması, işlemlerin Şer’i ilkelere uygunluğunun denetlenmesi ve uygun olmayan işlemlerden elde edilen gelirlerin hayır amaçlı kullanıma yönlendirilmesi yer almaktadır.
İslami finansman yöntemleri
Katılım finansında gelirler, farklı ortaklık ve ticaret esaslı finansman yöntemleriyle elde edilmektedir:
- Murabaha: En yaygın kullanılan yöntemlerden biridir. Banka, müşterinin talep ettiği varlığı satın alır ve önceden belirlenmiş kâr marjıyla müşteriye satar. Özellikle araç ve ticari mal alımlarında tercih edilmektedir.
- Mudarebe (Mudaraba): Banka, iş projesinin sermayesini tamamen sağlar; müşteri ise projeyi yönetir. Elde edilen kâr, önceden belirlenen oranlarda taraflar arasında paylaşılır.
- İcâre Müntehiye Bi’t-Temlik (Ijarah Muntahia Bittamlik): Mülkiyetin kira süresi sonunda müşteriye devredildiği finansal kiralama yöntemidir.
İslami finans sektöründe büyüme
Merkez Bankası verilerine göre, İslami finans sektörü temel göstergelerde güçlü bir büyüme sergiliyor. 2025 yılı sonunda finansman hacmi, 2024 yılına kıyasla yaklaşık iki katına çıkarak 21,1 milyar soma ulaştı.
İslami ilkelere göre faaliyet gösteren finansal kuruluşların sayısı ise 2024’te 15 iken, 2026 yılında 19’a yükseldi. Bu süreçte bir ticari banka da başarılı şekilde İslami bankaya dönüştürüldü.
İslami finans kuruluşları tarafından sağlanan finansmanlar ağırlıklı olarak tarım, konut inşaatı ve reel sektör faaliyetlerinin desteklenmesine yönlendiriliyor.
Merkez Bankası, İslami finans alanındaki düzenleyici çerçeveyi geliştirmeyi sürdürerek sektörün sürdürülebilir büyümesini desteklemeyi ve müşterilerin haklarını korumayı amaçlıyor.
Kaynak: Toguzzakov Kubanychbek / Kırgızistan İslami Finansal Ürünler Dairesi, Metodoloji ve Gözetim Yönetimi Başmüfettişi
