Savaşın Anatomisi: 28 Şubat’tan Bu Yana

28 Şubat 2026, küresel jeopolitiğin miladı oldu. ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer tesisleri ile askeri altyapısına yönelik koordineli hava operasyonu başlattığı bu gün, Orta Doğu’da 1991 Körfez Savaşı’ndan bu yana görülmemiş bir çatışma sürecini ateşledi. Ne var ki bu savaş yalnızca askeri değil; küresel İslami finans mimarisini de köklü biçimde sarsmakta.

Savaşın arka planında onlarca yıllık gerilim yatıyor. ABD’nin 2018’de Ortak Eylem Planı’ndan çekilmesi, yaptırımların yeniden yürürlüğe girmesi ve İran’ın SWIFT dışı bir ekonomi inşa etme çabası, 2026’daki doğrudan çatışma için zaten hazır bir kıvılcım ortamı yaratmıştı. İsrail’in Gazze ve Lübnan operasyonlarının ardından İran’ı doğrudan hedef alması ise son fitili tutuşturdu.

Hürmüz Şoku: İslami Finansın Kan Damarı Tıkandı

İslami finansın kalbi Körfez’de atar ve Körfez’in nefes borusu Hürmüz Boğazı’dır. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 15–20’sini ve Körfez’den çıkan LNG’nin önemli bir bölümünü taşıyan bu su yolu fiilen bir abluka bölgesine dönüştüğünde, sukuk piyasasından katılım bankacılığına kadar İslami finansın tüm kılcal damarlarında kanama başladı.

Savaş zirveye ulaştığında Brent petrol 110 doların üzerine fırladı; kısa dönemde fiziki teslimat fiyatları çok daha yüksek seviyelere çıktı. Bu fiyatlar yalnızca akaryakıt sorunu değil; tarladaki traktörden fabrikadaki banta, limandaki gemiden mutfaktaki ekmeğe kadar her şeyin maliyetini yeniden hesaplatan bir domino etkisi yarattı.

Körfez ülkelerindeki İslami bankalar ve varlık fonları için sonuç hem anlık hem de yapısal oldu. Sukuk ihraçları ertelendi, kredi musluğu kısıldı, enerji gelirlerine dayalı İslami yatırım araçlarının risk primleri kalıcı biçimde yükseldi. HSBC gibi uluslararası bankalar Katar’daki şubelerini geçici olarak kapatırken, Japonya’nın Mizuho bankası Dubai ve Riyad’daki personelini gönüllü tahliyeye yönlendirdi.

Kriz mi, Fırsat mı? İstanbul’un İkili Kaderi

Savaş, İstanbul’u beklenmedik ve çelişkili bir konuma taşıdı: Aynı anda hem bölgenin en büyük fırsatçısı hem de en savunmasız ekonomisi.

İstanbul Finans Merkezi’ne (İFM) gelen talep patlaması bu tezin birinci boyutunu somutlaştırıyor. Savaş patlak vermeden önce 15 şirketle görüşme planlanmışken, son bir buçuk ayda gerçekleştirilen 60’ın üzerindeki görüşmenin 45’i bölgesel gerilimin doğrudan ürünü oldu. Malezya, Japonya, Singapur, Güney Kore ve Hong Kong başta olmak üzere Uzak Doğu şirketleri, Körfez’deki operasyon üslerini sorgulamaya başladı.

İFM’nin sunduğu ilk 10 yıl için kurumlar vergisi muafiyeti, Türk devletinin siyasi tarafsızlığı ve İstanbul’un coğrafi konumu bu ilginin temel tetikleyicileri. Türkiye’nin İslami finans ve fintech alanındaki altyapısı ise özellikle Körfez menşeli İslami sermayeyi çekiyor.

Ancak tablo bu kadar parlak değil. Tezin ikinci boyutu Türkiye’yi enerji ithalatçısı olarak acımasızca vuruyor. Yıllık 60–65 milyar dolarlık enerji ithalatına sahip Türkiye, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışta cari açığını 4.5–5 milyar dolar kötüleştiriyor. Körfez pazarındaki daralma ihracatı da vurdu: Mart ayında ihracat yüzde 6.4 geriledi ve en belirgin etki Körfez bölgesinden geldi. Piyasalar, Merkez Bankası’nın 22 Nisan’da 300 baz puanlık bir faiz artışına gidebileceğini fiyatlamaya başladı.

Küresel İslami Finansta Coğrafi Yeniden Yapılanma

Körfez’deki istikrarsızlık, küresel İslami finansın ağırlık merkezini tarihsel üssünden uzaklaştırıyor. Onlarca yıldır Riyad, Dubai ve Abu Dabi’de şekillenen İslami finans mimarisi, savaşla birlikte daha çok kutuplu bir yapıya evrilme sürecine girdi.

Bu dönüşümün en net göstergesi sukuk piyasasında izleniyor. Körfez ihraççılarının egemenliğindeki küresel sukuk piyasası, yatırımcılar için kalıcı bir belirsizlik ortamı yarattı. Malezya ve Türkiye merkezli İslami tahvil ihraçlarına olan talep artarken, Körfez sukuku risk primleri yüksek seyretmeye devam ediyor.

İslami dayanışma söylemine karşın pratik tablonun farklı olduğuna dikkat çeken uzmanlar, Pakistan başta olmak üzere Asya İslam ülkelerinin iç siyasi gerçekliklerinin İran’ın çağrısına yanıt vermelerine izin vermediğini vurguluyor. Bu da küresel İslami finansın olası bir konsolidasyon sürecini “dayanışma” üzerinden değil, tamamen ekonomik ve stratejik hesaplar üzerinden yönettiğini ortaya koyuyor.

Petrodolar Sistemine Varoluşsal Tehdit

Bu savaşın en derin iz bırakacağı yer, silah kasaları değil küresel para sistemi olabilir. Elli yılı aşkın süredir küresel petrol ticaretinin dolar üzerinden yürütülmesi üzerine inşa edilmiş petrodolar sistemi, 2026 İran Savaşı ile tarihinin en ağır stres testiyle yüzleşiyor.

İran, ABD’nin SWIFT silahına karşı yıllardır alternatif bir finansal mimari kuruyordu. Ham petrolünün önemli bir bölümünü halihazırda Çin yuanı karşılığında satan İran için 2026 savaşı bu dönüşümü fiilen hızlandırdı. BRICS bloğuyla derinleşen ilişkiler ve yuan-altın temelli ticaret anlaşmaları, dolar hegemonyanın alternatif bir altyapısını katman katman örüyor.

İslami finans açısından bu tablo ikili sonuç doğuruyor: Petrodolar zayıflarsa, Körfez varlık fonlarının Batı merkezli İslami finansı fonlama kapasitesi de daralır. Öte yandan yuan ve altın temelli İslami araçlara talep hızla artabilir; bu da Malezya ve potansiyel olarak Türkiye için yeni bir arbitraj penceresi açar.

Aktörlere Göre Etki Matrisi

Ne Beklenmeli? Üç Senaryo