“Katılım bankacılığı ve faizsiz finans sisteminde en çok kullanılan terimlerin anlamlarını bu rehberde bulabilirsiniz.”
1. Akit (Sözleşme)
İki veya daha fazla tarafın karşılıklı rızasıyla kurulan ve hukuki sonuç doğuran bağdır. Katılım finansta her işlem meşru bir akte dayanmalıdır.
2. Arbun (Kapora)
Bir malı satın alma niyetini göstermek için önceden verilen ödemedir. Satış gerçekleşirse fiyattan düşülür, vazgeçilirse durum sözleşmeye göre belirlenir.
3. Azalan Müşareke
Banka ve müşterinin bir varlığı (örneğin ev) ortaklaşa alması, ardından müşterinin bankanın paylarını zamanla satın alarak malın tamamına sahip olması yöntemidir.
4. Cuâle
Belirli bir işin veya sonucun (örneğin kaybolan bir şeyin bulunması) elde edilmesi karşılığında vaat edilen ücrettir.
5. Çekilecek Tutar (Tasfiye)
Ortaklık sözleşmesi sonunda veya vadesinden önce hesaptan çekilen anapara ve kâr payı toplamını ifade eder.
6. Danışma Komitesi
Katılım bankalarının tüm ürün ve süreçlerinin faizsiz finans ilkelerine uygunluğunu denetleyen, bağımsız ve alanında uzman fıkıhçılardan oluşan kuruldur.
7. Emanet
Müşterinin bankaya saklanması veya korunması amacıyla bıraktığı değerdir. Banka bu değeri korumakla yükümlüdür.
8. Faiz (Riba)
Ödünç verilen bir para veya mal karşılığında, emek veya risk üstlenmeksizin alınan fazlalıktır. Katılım finansta kesinlikle yasaktır.
9. Fon Kullandırma
Bankanın topladığı tasarrufları ticaret, ortaklık veya kiralama yoluyla reel ekonomiye aktarması sürecidir.
10. Garar
Sözleşmedeki “aşırı belirsizlik” halidir. Malın teslimi, miktarı veya niteliğindeki bilinmezlik sözleşmeyi geçersiz kılabilir.
11. Gubun
Bir malın piyasa değerinden çok daha yüksek veya çok daha düşük bir fiyatla satılarak karşı tarafın aldatılmasıdır.
12. Havale
Bir borcun veya alacağın bir yerden başka bir yere aktarılması işlemidir.
13. Helal Kazanç
İslam dininin meşru saydığı iş kollarından ve yöntemlerinden elde edilen gelirdir.
14. Hibe
Bir malın veya hakkın, herhangi bir karşılık beklemeksizin başkasına devredilmesidir.
15. Hisse Senedi
Bir şirketin mülkiyetine ortaklığı temsil eden belgedir. Katılım endeksine uygun şirket hisseleri katılım finansın temel araçlarındandır.
16. İbra
Alacaklının, borçluyu borcundan tamamen veya kısmen kurtarması, hakkından vazgeçmesidir.
17. İcare (Kiralama)
Bir varlığın kullanım hakkının belirli bir süre ve bedel karşılığında devredilmesidir.
18. İcare bi’t-Temlik
Kira süresi sonunda varlığın mülkiyetinin kiracıya geçtiği “mülkiyet vaatli kiralama” modelidir.
19. İstibdal
Bir malın başka bir malla (takas yoluyla) değiştirilmesi işlemidir.
20. İstisna (Eser Sözleşmesi)
Henüz mevcut olmayan bir malın (bina, makine vb.) imalatı için yapılan sipariş bazlı finansman sözleşmesidir.
21. Kabz
Bir malın mülkiyetinin ve kullanım tasarrufunun fiilen veya hukuken devralınmasıdır.
22. Kâr Payı
Ticari faaliyetler sonucunda oluşan kârın, sermaye sahiplerine önceden belirlenen oranlarda dağıtılmasıdır.
23. Karz-ı Hasen
Sadece yardım amacıyla, faizsiz ve karşılıksız verilen “güzel ödünç”tür.
24. Katılma Hesabı
Kâr-zarar ortaklığına dayanan, getirisi önceden garanti edilmeyen hesap türüdür.
25. Katılım Endeksi
Borsada faaliyet alanı ve finansal yapısı faizsiz finans ilkelerine uygun olan şirketlerin listesidir.
26. Kefalet
Bir kişinin borcunu ödememesi durumunda üçüncü bir kişinin bu borcu üstlenmesi güvencesidir.
27. Kira Sertifikası (Sukuk)
Bir varlığın mülkiyetine veya kullanım hakkına paylı ortaklık sağlayan faizsiz menkul kıymettir.
28. Likit Fon
Hızlıca nakde çevrilebilen ve kısa vadeli katılım finans araçlarından oluşan fon türüdür.
29. Mebî
Satış sözleşmesine konu olan malın kendisidir.
30. Meysir
Haksız kazanca dayalı şans oyunları ve kumardır; finansal sistemde spekülatif işlemleri ifade eder.
31. Mudarebe (Emek-Sermaye Ortaklığı)
Bir tarafın sermaye, diğer tarafın bilgi/emek koyduğu ortaklık modelidir.
32. Murabaha
Bankanın bir malı peşin alıp müşterisine üzerine kâr ekleyerek vadeli satmasıdır.
33. Müsaveme
Maliyet belirtilmeden, tarafların pazarlık ederek anlaştığı satış türüdür.
34. Müşareke (Sermaye Ortaklığı)
Tüm tarafların sermaye koyduğu, kâr ve zarara ortak olduğu tam ortaklıktır.
35. Özel Cari Hesap
Getiri beklentisi olmadan, istenildiği an çekilebilen, bankanın “emanet” olarak tuttuğu hesaplardır.
36. Portföy Yönetimi
Müşteri varlıklarının vekalet akdi çerçevesinde profesyonelce yönetilmesi sürecidir.
37. Reel Ekonomi
Üretim, ticaret ve hizmete dayalı ekonomi modelidir; paranın para doğurması yerine mal hareketini savunur.
38. Rehin
Bir borca karşılık teminat olarak gösterilen ve borç ödenene kadar el konulan maldır.
39. Selem
Bedeli peşin ödenen bir malın (genelde tarım ürünü), özellikleri belirlenerek ileri bir tarihte teslim alınmasıdır.
40. Semen
Satış sözleşmesinde belirlenen satış bedelidir.
41. Semer
Bir varlıktan veya yatırımdan elde edilen doğal veya hukuki gelirdir.
42. Sulh
İhtilaflı durumlarda tarafların anlaşarak uyuşmazlığı sona erdirmesidir.
43. Şeffaflık
Tüm finansal işlemlerin ve kâr dağıtım hesaplamalarının açık ve anlaşılır olmasıdır.
44. Tedarikçi
Finansmana konu olan malın, banka tarafından satın alındığı asıl satıcıdır.
45. Tekafül
Dayanışma esaslı, katılımcıların riskleri ortak paylaştığı faizsiz sigortacılık sistemidir.
46. Temettü
Şirket ortaklarına dönem sonunda dağıtılan kâr payıdır.
47. Teverruk
Bir malı vadeli alıp peşin satarak nakit elde etme yöntemidir (Katılım finansta tartışmalı olup sıkı şartlara bağlıdır).
48. Tevliye
Bir malın maliyet fiyatına, hiç kâr eklenmeden satılmasıdır.
49. Vadia
Bir malın maliyetinin altında bir bedelle zararına satılmasıdır.
50. Vekalet
Bir kişinin, bir işi yapması için başkasını kendi adına yetkilendirmesidir. Katılım bankaları “yatırım vekili” olarak fon yönetebilir.
