Katılım bankalarının çalışma prensibinde ana hatlarıyla iki unsur öne çıkmaktadır. Bunlardan ilki piyasadan toplanan fonlara “kâr payı dağıtımı” şeklinde uygulanır. İkincisi ise piyasaya sunulan fonlardan “kâr payı elde etmek” üzerine kuruludur.
Geleneksel bankacılıkta bu ürünler “vadeli TL mevduat hesabı” ve “kredi” olarak sunulur. Vadeli TL hesaplarında önceden belli bir oranda faiz teklif edilir. Kredilerde de aynı şekilde para verilirken faiz oranı öncenden bellidir.
KATILMA HESABI ESASLARI
Katılım bankalarında toplanan fonlar “katılıma hesaplarında” değerlendirilir. Ancak bu hesaplara vade başında “net getiri oranı” sunulmaz. Çünkü katılım bankacılığında “kâr-zarar ortaklığı” esastır. Belirlenen vade sonunda oluşacak kâr belli olmadığı için, oran başlangıçta verilmez. Bunun yerine dönem sonu beklenir. Oluşacak kâra göre dağıtılacak kâr payı da dönem sonunda ortaya çıkar.
Hesap açılışında sunulan oranlar geçmiş dönem getirilerini kapsar ve fikir vermek için paylaşılır. Bu anlamda katılım hesapları, vadeli mevduat hesaplarından farklılık gösterir.
FON KULLANIMI ESASLARI
Katılım bankacılığında en yaygın finansman yöntemlerinden biri ise “murabaha” olarak bilinir. Geleneksel bankaların verdiği kredinin karşılığı, katılım bankalarında murabahadır. Faizli bankacılıkta kredi faiz oranı baştan bellidir. Katılım bankacılığında da verilen finansmanlar (murabaha) için “kâr payı oranı” önceden ilan edilir. Bu anlamda her iki bankacılık yöntemi birbirine benzeşir.
MURABAHADAKİ FARKLILK
Ancak murabahada; bir malın (dairenin, arabanın, iş makinesinin) önce katılım bankası tarafından peşin alınması, ardından bu malın üzerine banka tarafından kâr payının eklenmesi ve son olarak talep eden müşteriye yine aynı malın vadeli satışının yapılması şeklinde süreç gerçekleşir.
Burada banka, müşteriye “hemen bir satış” yaptığı için “kâr payı oranını da baştan” belirler. Bu işleme konu reel bir varlık ve bir alım-satım olduğu için de “faizsiz finans” prensipleri yerine getirilir. Bu yönüyle murabaha, faizli krediden keskin olarak ayrılır.
