Bu sözlük, Katılım Ekonomisi editörleri tarafından, BDDK yönetmelikleri, TKBB (Türkiye Katılım Bankaları Birliği), SEDDK (Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) standartları ve uluslararası faizsiz finans ilkeleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bilgiler periyodik olarak güncellenmektedir.

A Harfi ile Başlayan Terimler

Abaid: Ticari bir işlemde taraflardan birinin diğerine verdiği sözden dönmesi durumudur.

Abandone: Sigorta hukukunda sigortalı malın tamamen elden çıkması durumunda hakların sigortacıya devridir.

Acentelik: Bir finansal kuruluşun ürünlerini belirli bir bölgede temsil etme yetkisidir.

Açık Bankacılık: Müşteri izniyle finansal verilerin API’lar aracılığıyla üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarla paylaşılmasıdır.

Açık Finans: Bankacılık verilerinin ötesinde yatırım, sigorta ve emeklilik verilerinin de paylaşıldığı geniş ekosistemdir.

Açığa Satış: Sahip olunmayan bir finansal varlığın fiyat düşüşü beklentisiyle satılmasıdır (Katılım finans prensiplerine göre uygun değildir).

Adat: Faiz hesaplamalarında kullanılan gün ve anapara çarpımıyla elde edilen değerdir.

Adil Ticaret: Üreticilerin hakkının korunduğu, sömürüden uzak uluslararası ticaret modelidir.

Akit: İki veya daha fazla tarafın hukuki sonuç doğurmak üzere karşılıklı irade beyanıyla kurdukları sözleşmedir.

Aktif Rasyosu: Bankaların topladıkları kaynakları ne kadar verimli bir şekilde krediye veya yatırıma dönüştürdüğünü gösteren orandır.

Aktüerya: Finansal riskleri matematiksel ve istatistiksel yöntemlerle hesaplayan bilim dalıdır (Özellikle Tekafül sisteminde kritiktir).

Alacak Devri: Bir finansal sözleşmeden doğan alacak hakkının üçüncü bir tarafa devredilmesi işlemidir.

Alimentasyon: Bir ortaklığın veya fonun nakit ihtiyacının ortaklar tarafından karşılanmasıdır.

Amortisman: Duran varlıkların aşınma, yıpranma veya eskime payını ifade eden gider kalemiidir.

Anapara: Bir yatırımın veya borcun faiz/kâr payı hariç olan temel tutarıdır.

Arbitraj: Aynı varlığın farklı piyasalardaki fiyat farkından risk almadan kâr elde etme işlemidir.

Arz: Piyasadaki mal veya hizmetlerin satışa sunulan miktarıdır.

Asimetrik Bilgi: Finansal işlemlerde bir tarafın diğerinden daha fazla bilgiye sahip olması durumudur (Finansal adaleti bozar).

Ayni Sermaye: Bir ortaklığa nakit para yerine makine, bina, arsa veya araç gibi varlıkların sermaye olarak konulmasıdır.

Adil Katılım Bankası: Adil Katılım bankacılık prensipleri doğrultusunda bireysel ve ticari finansman çözümleri sunan katılım finans kuruluşu.

Albaraka Türk Katılım Bankası: Türkiye’nin ilk özel finans kurumu olarak kurulan, küresel ağa sahip Albaraka Türk katılım bankası.

Albayrak Finans: Tasarruf finansmanı ve iştirak yönetimi alanında faaliyet gösteren Albayrak finansal organizasyonu.

B Harfi ile Başlayan Terimler

Bağlı Kredi: Sadece belirli bir mal veya hizmetin alımı için tahsis edilen finansman türüdür.

Bakiye İadesi: Tekafül (katılım sigortacılığı) havuzunda yıl sonunda hasar ödemelerinden sonra kalan artığın katılımcılara dağıtılmasıdır.

Bankasürans: Banka kanalları üzerinden sigorta ürünlerinin pazarlanması ve satılması işlemidir.

Basit Faiz: Sadece anapara üzerinden hesaplanan faiz türüdür (Katılım finansında yasaktır).

Başabaş Noktası: Bir girişimin gelirlerinin giderlerine eşit olduğu, kâr veya zararın oluşmadığı seviyedir.

Batık Kredi: Geri ödeme süresi üzerinden uzun zaman geçmiş ve tahsili şüpheli hale gelmiş finansmanlardır.

Bedelsiz Sermaye Artırımı: Şirketlerin iç kaynaklarını kullanarak hissedarlara ücretsiz hisse senedi dağıtmasıdır.

Bileşik Faiz: Kazanılan faizin tekrar anaparaya eklenerek hesaplanmasıdır (Katılım finans ilkelerine en aykırı modellerden biridir).

BIST Katılım Endeksi: Payları Borsa İstanbul’da işlem gören ve Katılım Finans İlkeleri’ne uygunluğu onaylanan şirketlerin endeksidir. [Borsa Gelişmeleri]

Blokzincir (Blockchain): Verilerin şifrelenmiş ve dağıtık bir şekilde tutulduğu, geri döndürülemez kayıt teknolojisidir.

Borsa: Menkul kıymetlerin, dövizlerin veya emtiaların belirli kurallar çerçevesinde alınıp satıldığı organize piyasadır.

Bono: Bir borçlanma senedidir (Faiz içerdiği için katılım finansında yerine Sukuk tercih edilir).

Bereket Sigorta: Katılım sigortacılığı prensiplerine uygun hizmet veren Bereket Sigorta şirketi.

Birevim: Tasarruf finansman sektöründe birlikte tasarruf modeliyle hizmet veren Birevim konut ve araç edinim kuruluşudur.

C Harfi ile Başlayan Terimler

Cari Hesap: Katılım bankalarında anapara korumalı, herhangi bir getiri vaat etmeyen vadesiz hesap türüdür.

Cayma Hakkı: Bir sözleşmeden belirli bir süre içinde herhangi bir cezai şart ödemeden vazgeçme hakkıdır.

Cazibe Merkezi: Yatırımların teşvik edildiği, vergi avantajlarının sunulduğu özel ekonomik bölgelerdir.

Ciro: Bir işletmenin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği satışların toplam tutarıdır.

Cuvaye: Katılım finansında malın değerinin bilirkişi veya uzmanlar tarafından takdir edilmesi sürecidir.

D Harfi ile Başlayan Terimler

Dalgalı Kur: Döviz fiyatlarının piyasadaki arz ve talebe göre serbestçe belirlendiği sistemdir.

Danışma Kurulu: Katılım finans kuruluşlarının ürün ve işlemlerinin fıkhi uygunluğunu denetleyen bağımsız kuruldur.

Darphane: Devlet adına madeni para ve değerli kağıtların basıldığı resmi kurumdur.

Değer Artış Kazancı: Bir varlığın alış fiyatı ile satış fiyatı arasındaki pozitif farktan doğan kazançtır.

Deflasyon: Fiyatlar genel seviyesinin sürekli düşmesi ve paranın satın alma gücünün artması durumudur.

Dijital Katılım Bankacılığı: Fiziksel şube olmadan, tüm işlemlerin mobil ve internet üzerinden yürütüldüğü faizsiz bankacılık modelidir.

Döviz Pozisyonu: Bir kurumun döviz cinsinden varlıkları ile yükümlülükleri arasındaki farktır.

D8 (Developing-8): Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu sekiz gelişmekte olan İslam ülkesinin ekonomik iş birliği teşkilatı olup, D-8 ülkeleri arasında finansal entegrasyonu hedefler.

Dünya Katılım: Küresel katılım finans standartlarını yerel piyasaya entegre etmeyi hedefleyen, uluslararası odaklı Dünya Katılım finansal yapısıdır.

E Harfi ile Başlayan Terimler

Emlak Katılım Bankası: İnşaat ve gayrimenkul odaklı finansman modelleriyle uzmanlaşmış kamu sermayeli Emlak Katılım bankası.

Eminevim: Türkiye’de tasarruf finansmanı sektörünün temellerini atan, faizsiz elbirliği modelinin öncü kuruluşu Eminevim.

E-Cüzdan: Fiziksel nakit taşımadan dijital ortamda ödeme yapmayı sağlayan yazılımsal ödeme aracıdır.

Efektif: Kaydi olmayan, fiziksel olarak elde bulunan nakit yabancı paradır.

Ekolojik Ekonomi: Ekonomik büyüme ile çevresel sürdürülebilirliği dengeleyen, doğayı merkeze alan iktisat modelidir.

Elbirliği Sistemi: Tasarruf finansman sektöründe katılımcıların dayanışma içinde ev ve araç sahibi olmasını sağlayan temel modeldir. [Sektör Haberleri]

Eminevim: Türkiye’de tasarruf finansmanı sektörünün temellerini atan, faizsiz elbirliği modelinin öncü kuruluşudur. [Eminevim Gelişmeleri]

Emtia: Altın, gümüş, petrol, buğday gibi ticarete konu olan, standart nitelikteki tüm mallardır.

Emtia Murabahası: Katılım bankalarının likidite yönetimi için uluslararası borsalarda emtia alım-satımı üzerinden yaptığı finansman yöntemidir (Teverruk).

Enflasyon: Mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesindeki sürekli ve belirgin artıştır.

Enstrüman: Finansal piyasalarda işlem gören her türlü yatırım aracı (Hisse senedi, Sukuk, Altın vb.).

Eskalasyon: Sözleşmelerde yer alan fiyatların, maliyet artışlarına paralel olarak belirli bir endekse göre güncellenmesidir.

Eşitsizlik Endeksi: Bir toplumdaki gelir dağılımı adaletini ölçen istatistiksel veridir (Gini Katsayısı).

F Harfi ile Başlayan Terimler

Fuzul: Tasarruf finansman sektöründe uzun yıllardır dayanışma ekonomisi modelleri sunan köklü kuruluş Fuzul.

Fuzul Katılım Bankası: Tasarruf finansmanı tecrübesini bankacılık lisansıyla birleştiren Fuzul Katılım bankası.

Faiz (Riba): Verilen borç karşılığında alınan, emek veya risk içermeyen haksız fazlalıktır (Katılım finansında yasaktır).

Factoring: Şirketlerin vadeli satışlarından doğan alacaklarını bir kuruluşa devrederek nakde çevirmesidir.

Fasid Akit: Temelde geçerli olan ancak şartlarında veya niteliğinde eksiklik bulunan, hukuken düzeltilmesi gereken sözleşmedir.

Fatura Finansmanı: Gerçek bir ticari işleme dayanan faturanın katılım bankası tarafından satın alınması yoluyla sağlanan nakit desteğidir.

Fıkıh Kurulu: Finansal ürünlerin İslam hukukuna uygunluğunu denetleyen akademik ve dini ihtisas kuruludur.

Finansal Okuryazarlık: Bireylerin bütçe yapma, tasarruf etme ve yatırım araçlarını anlama kapasitesidir.

Fintech: Finansal hizmetlerin teknoloji ile birleşerek daha hızlı ve erişilebilir hale getirilmesini sağlayan girişimlerdir.

Fon: Belirli bir amaca hizmet etmek üzere toplanan ve yönetilen varlık havuzudur.

G Harfi ile Başlayan Terimler

Gayrimenkul Yatırım Fonu (GYF): Nitelikli yatırımcılardan toplanan paralarla gayrimenkullere yatırım yapan profesyonel portföy yönetimidir.

Garantör: Bir borcun ödenmemesi durumunda ödemeyi üstlenen üçüncü taraf veya kurumdur.

Gecikme Cezası: Ödemelerin zamanında yapılmaması durumunda alınan ancak katılım finansında genellikle hayır kurumlarına bağışlanan tutardır.

Gelir Ortaklığı Senedi: Köprü, baraj gibi altyapı tesislerinin gelirlerine ortak olunmasını sağlayan faizsiz yatırım aracıdır.

Girişim Sermayesi: Yüksek büyüme potansiyeli olan erken aşama şirketlere sağlanan sermaye ve yönetim desteğidir.

Grepo: Katılım bankacılığında geri alım vaadiyle yapılan menkul kıymet satışıdır (İslami Repo).

Guremâ: Bir borçlunun iflası halinde, alacaklıların borçlunun kalan varlıklarından pay alma hakkıdır.

H Harfi ile Başlayan Terimler

Hayat Finans: Türkiye’nin ilk şubesiz (dijital) katılım bankası olarak faaliyet gösteren Hayat Finans kuruluşu.

Halk Katılım: Halkbank iştiraki olarak faizsiz bankacılık hizmetleri sunan Halk Katılım bankası girişimi.

Hale: Katılım bankalarında bir borcun veya yükümlülüğün başka bir tarafa devredilmesi işlemidir (Havale).

Halal Pay: Faiz, alkol, kumar gibi yasaklı sektörlerde faaliyet göstermeyen şirketlerin hisse senetleridir.

Hamili Yazılı: Üzerinde isim belirtilmeyen, senedi elinde bulunduranın hak sahibi olduğu kıymetli evraktır.

Haram Kazanç: İslam hukukuna göre gayrimeşru yollarla (faiz, rüşvet, haksız kazanç) elde edilen gelirdir.

Havaic-i Asliye: Zekat hesabında dikkate alınmayan, kişinin ve ailesinin temel yaşam ihtiyaçlarıdır (Ev, binek araç vb.).

Hibe: Bir varlığın herhangi bir karşılık beklemeden başka birine devredilmesi, bağışlanmasıdır.

I-İ Harfi ile Başlayan Terimler

IFN (islamic Finance News): Küresel katılım finans dünyasının nabzını tutan, sektördeki gelişmeleri, raporları ve analizleri uluslararası düzeyde sunan dünyanın önde gelen haber ve veri platformudur.

Islamic Finance News (islamic): Katılım bankacılığı, sukuk piyasaları ve tekafül alanında dünya genelindeki finansal hareketleri takip eden, sektör profesyonelleri tarafından referans kabul edilen yayın kuruluşudur.

Iskonto: Bir bedelden yapılan indirimdir (Alacağın vadesinden önce faizli nakde çevrilmesi katılım finansında caiz görülmez).

İbrâ: Alacaklının hakkından vazgeçerek borçluyu borç yükünden kurtarmasıdır.

İcazet: Bir finansal ürünün katılım bankacılığı prensiplerine uygun olduğunu tasdik eden fıkhi onay belgesidir.

İhbar Süresi: Bir sözleşmenin feshedilmesinden önce tarafların birbirine bildirmesi gereken yasal süredir.

İhtiyat Akçesi: Şirketlerin gelecekteki olası zararlarını karşılamak üzere kârlarından ayırdıkları yedek sermayedir.

İktisat: Sınırlı kaynakların sınırsız ihtiyaçları karşılamak üzere adil ve verimli dağılımını inceleyen bilimdir.

İmalat Finansmanı: Bir malın üretim aşamasında hammadde ve işçilik giderleri için sağlanan faizsiz fon desteğidir.

İpotek: Bir borcun teminatı olarak taşınmaz bir varlığın (ev, arsa) üzerine konulan hukuki kısıttır.

İstisna: Bir eserin veya malın sipariş üzerine üretilmesi için yapılan özel alım-satım sözleşmesidir.

İktisat Katılım Bankası: Ekonomik kalkınma ve faizsiz yatırım modellerine odaklanan İktisat Katılım kuruluşu.

İslami Finans: Tüm süreçleri şer’i prensiplere ve reel varlığa dayanan İslami Finans sistemi.

İyi Finans: Tasarruf finansmanı alanında etik hizmet modelini benimseyen İyi Finans kuruluşu.

K Harfi ile Başlayan Terimler

Katılım Ekonomisi: Paylaşım, şeffaflık ve reel üretim odaklı; faizsiz finansal araçların yardımlaşma modelleriyle harmanlandığı kapsayıcı iktisadi sistemdir. Güncel gelişmeleri Katılım Ekonomisi portalımızdan takip edebilirsiniz.

Katılım Finans: Bankacılık, sigortacılık ve sermaye piyasalarını kapsayan; paranın paradan para kazanmasını reddederek, ticaret ve ortaklık üzerinden değer üreten Katılım Finans sistemidir.

Katılım Emeklilik: Faizsiz fon yönetim prensipleriyle BES hizmeti sunan Katılım Emeklilik şirketi.

Katılım Endeksi: Katılım finans kriterlerine uygun şirketlerin takibi için oluşturulan Katılım Endeksi.

Katılım Portföy: Faizsiz sermaye piyasası araçlarını yöneten Katılım Portföy şirketi.

Katılımevim: Tasarruf finansmanı sektöründe halka açık olarak hizmet veren Katılımevim kuruluşu.

Kuveyt Türk Katılım Bankası: Altın bankacılığı ve dijital dönüşümde öncü kurum Kuveyt Türk.

Kabul: Bir sözleşme teklifine (icap) verilen olumlu yanıt ve anlaşmanın tamamlanmasıdır.

Kalan Borç Sigortası: Kredi veya finansman kullanan kişinin vefatı durumunda kalan borcun sigorta şirketi tarafından ödenmesidir.

Kambiyo: Yabancı paraların ve ticari senetlerin alım satımı ve değiştirilmesi işlemidir.

Kapora: Bir sözleşmenin kurulması sırasında, ilerideki ödemeden düşülmek üzere verilen ön ödemedir.

Kâr Payı: Katılım bankalarında toplanan fonların işletilmesi sonucu elde edilen kârın, tasarruf sahiplerine dağıtılan kısmıdır.

Kâr-Zarar Ortaklığı: Sermaye sahibi ile işletmecinin, ortaya çıkacak kârı paylaştığı, zarara ise sermaye oranında katlandığı temel katılım finans modelidir.

Karz-ı Hasen: Herhangi bir kâr veya menfaat beklentisi olmaksızın, sadece Allah rızası için verilen güzel ödünçtür.

Katılım Bankacılığı: Faizsizlik prensipleriyle çalışan, kâr ve zarara katılma esasına dayalı bankacılık modelidir.

Katılımevim: BDDK lisansı ile çalışan, yardımlaşma grupları üzerinden faizsiz ev ve araç sahibi yapan tasarruf finansman kuruluşudur. [Katılımevim Gelişmeleri]

Kayıtlı Sermaye: Bir şirketin ana sözleşmesinde belirlenen ve yönetim kuruluna sermaye artırımı yetkisi veren tavan tutardır.

Kıymetli Madenler: Altın, gümüş, platin ve paladyum gibi borsada işlem gören değerli metallerdir.

Kira Sertifikası (Sukuk): Bir varlığın mülkiyetine veya kullanım hakkına dayalı payları temsil eden, faizsiz menkul kıymettir.

Konut Finansmanı: Faizsiz bankacılıkta murabaha (alım-satım) veya kiralama (icâre) yoluyla sağlanan ev alma desteğidir.

Kote Etmek: Bir menkul kıymetin veya şirketin borsa listesine dahil edilmesi ve işlem görmeye başlamasıdır.

Kripto Varlık: Dağıtık defter teknolojisi kullanan, dijital olarak transfer edilebilen gayrimaddi varlıklardır.

L Harfi ile Başlayan Terimler

Lafz: Bir sözleşmede kullanılan kelimelerin dış anlamı ve teknik karşılığıdır.

Lale Devri Ekonomisi: Üretime dayanmayan, sadece tüketime ve gösterişe dayalı istikrarsız büyüme dönemlerini ifade eden terimdir.

Leasing (Finansal Kiralama): Bir yatırım malının mülkiyetinin şirkette kalarak kullanım hakkının kiracıya devredilmesidir (Katılım bankalarında İcâre olarak uygulanır).

Lehtar: Bir çek, bono veya sigorta poliçesinde ödemenin yapılacağı, hak sahibi kişidir.

Liberalizm: Bireysel özgürlükleri ve serbest piyasa ekonomisini savunan ekonomik ve siyasi doktrindir.

Likidite: Bir varlığın değerini kaybetmeden hızlı bir şekilde nakde dönüştürülebilme kabiliyetidir.

Likit Fon: Vadesine çok kısa süre kalmış, riski düşük ve nakde dönüşü kolay enstrümanlardan oluşan yatırım fonudur.

Limit: Bir finansal işlemde veya kredi kartında izin verilen maksimum harcama veya borçlanma tutarıdır.

Lojistik Finansmanı: Nakliye, depolama ve dağıtım süreçlerindeki maliyetlerin karşılanması için sağlanan kurumsal finansman desteğidir.

M Harfi ile Başlayan Terimler

Maktu Ücret: Hizmetin içeriği ne olursa olsun önceden belirlenmiş sabit tutardaki ödemedir.

Mal Mukabili: İthalatta malın gelmesinden sonra ödemenin yapıldığı, güvene dayalı ödeme şeklidir.

Maliye Politikası: Devletin vergi toplama ve harcama yaparak ekonomi üzerindeki etkileme sürecidir.

Mecelle: Osmanlı döneminde hazırlanan ve bugünkü borçlar hukukunun temellerini oluşturan İslam hukuku kanunnamesidir.

Menkul Kıymet: Yatırım aracı olarak kullanılan, devredilebilir ve standart nitelikteki finansal belgelerdir.

Mevduat: Faizli bankalarda toplanan para (Katılım bankalarında bunun yerine ‘Katılma Hesabı’ kullanılır).

Mevzuat: Bir alandaki yasalar, yönetmelikler ve tebliğlerin tamamıdır.

Mikrofinans: Düşük gelirli girişimcilere işlerini kurmaları için sağlanan küçük tutarlı finansal hizmetlerdir.

Mudarebe: Bir tarafın sermaye, diğer tarafın emek koyduğu kâr ortaklığı modelidir.

Mufavaza: Ortakların her konuda birbirinin vekili ve kefili olduğu tam yetkili ortaklık türüdür.

Murabaha: Maliyet üzerine önceden belirlenmiş bir kâr eklenerek yapılan vadeli satış yöntemidir.

Muşaraka: Tarafların hem sermaye hem emek koyarak kâr ve zararı paylaştıkları ortaklık yapısıdır.

N Harfi ile Başlayan Terimler

Neova: Türkiye’nin katılım sigortacılığı alanındaki ilk şirketlerinden biri olan Neova Sigorta.

Nakit Akışı: Belirli bir dönemde bir işletmeye giren ve çıkan nakit miktarının takibidir.

Nakit Çekim: Kredi kartı veya banka kartı üzerinden fiziksel para çekme işlemidir.

Nemalandırma: Bir sermayenin yatırıma dönüştürülerek getiri (kâr) elde etmesi sürecidir.

Net Aktif Değer: Bir fonun veya şirketin toplam varlıklarından borçlarının düşülmesiyle elde edilen öz değerdir.

Nisap: Zekat mükellefi olmak için gereken minimum zenginlik miktarıdır (80.18 gr altın veya karşılığı).

Nitelikli Yatırımcı: Belirli bir sermaye gücüne ve finansal tecrübeye sahip olan, özel fonlara katılabilen kişi veya kurumdur.

Nominal Değer: Bir menkul kıymetin veya paranın üzerinde yazılı olan değerdir.

Noter Tasdiki: Bir belgenin veya imzanın noter huzurunda doğruluğunun resmi olarak onaylanmasıdır.

O-Ö Harfi ile Başlayan Terimler

Opsiyon: Belirli bir varlığı önceden belirlenen fiyatla alma veya satma hakkı veren sözleşmedir (Katılım finansında türüne göre fıkhi tartışmalar mevcuttur).

Ortak Girişim (Joint Venture): İki veya daha fazla şirketin belirli bir proje için güçlerini birleştirmesidir.

Oto Finansman: Şirketlerin ihtiyaç duydukları kaynağı dışarıdan borç almadan, kendi birikmiş kârlarıyla karşılamasıdır.

Ödeme Sistemleri: Para transferi, kredi kartı ve dijital cüzdan işlemlerini yöneten teknolojik altyapıdır.

Ön Ödemeli Kart: İçine para yüklendiği kadar harcama yapılmasına izin veren banka kartı türüdür.

Öz Kaynak: Bir işletme sahibinin veya ortaklarının işletmeye koydukları kalıcı sermaye ve birikmiş kârlardır.

Özel Fonlar: Sadece belirli bir amaç veya kişi grubu için yönetilen yatırım havuzlarıdır.

P Harfi ile Başlayan Terimler

Para Politikası: Merkez bankasının fiyat istikrarını sağlamak için para arzı ve likiditeyi yönetme sürecidir.

Parite: Bir para biriminin başka bir para birimi karşısındaki değeridir (Örn: EUR/USD).

Pasif: Bir işletmenin borçlarını ve öz kaynaklarını gösteren muhasebe kalemidir.

Pay: Bir şirketin sermayesindeki ortaklık oranını temsil eden kıymetli evraktır (Hisse senedi).

Pazarlama Finansmanı: Şirketlerin satışlarını artırmak amacıyla bayilere veya son tüketiciye sundukları taksitli ödeme imkanlarıdır.

Peşinat: Bir alışverişte veya tasarruf finansmanında başlangıçta ödenen tutardır.

Piyasa Değeri: Bir şirketin hisse fiyatı ile toplam hisse sayısının çarpımı sonucu bulunan değeridir.

Portföy: Bir yatırımcının elinde bulundurduğu tüm yatırım araçlarının (altın, hisse, nakit vb.) toplamıdır.

Poliçe: Sigorta sözleşmesinin şartlarını ve teminatlarını gösteren resmi belgedir.

R Harfi ile Başlayan Terimler

Rasyo: Finansal tablolardaki kalemler arasındaki matematiksel ilişkiyi gösteren orandır.

Reasürans: Sigorta şirketlerinin üstlendikleri risklerin bir kısmını başka bir şirkete devretmesidir (Tekafülde ‘Retrosesyon’ olarak uygulanır).

Reeskont: Vadesi gelmemiş senetlerin nakde çevrilmesi işlemidir.

Rehin: Bir alacağın teminatı olarak taşınır bir malın (altın, araç vb.) alacaklıya teslim edilmesidir.

Rekabet Kurumu: Piyasada tekel oluşmasını engelleyen ve adil rekabeti denetleyen resmi kurumdur.

Repo: Bir menkul kıymetin belirli bir süre sonra geri alım vaadiyle satılmasıdır (Faiz içerdiği için katılım bankalarında özel modelleri kullanılır).

Rezerv: Merkez bankalarının veya kurumların acil durumlar için sakladığı altın ve döviz birikimidir.

Riba: Her türlü haksız kazanç ve faiz artışıdır; katılım finans sisteminde kesinlikle yasaktır.

Risk Analizi: Bir yatırımın veya kredi talebinin gerçekleşmeme ihtimalinin önceden hesaplanmasıdır.

S-Ş Harfi ile Başlayan Terimler

Sinpaş Yapı Tasarruf Sandığı: Gayrimenkul tecrübesini tasarruf finansmanına aktaran Sinpaş Tasarruf Sandığı.

Sanal Kart: İnternet alışverişlerinde güvenliği sağlamak için oluşturulan, fiziksel olmayan dijital karttır.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK): Sermaye piyasalarını ve yatırım araçlarını denetleyen düzenleyici üst kuruldur.

Serbest Piyasa: Arz ve talebin devlet müdahalesi olmadan fiyatı belirlediği ekonomik sistemdir.

Sıfır Faizli Finans: Katılım bankacılığında kullanılan, vade farkının faiz değil ticaret kârı olduğu modeldir.

Sigorta: Beklenmedik risklere karşı prim karşılığında güvence sağlayan sistemdir.

Sukuk: Bir varlığın mülkiyetine veya kullanım hakkına paydaşlık sağlayan faizsiz menkul kıymettir. [Sukuk Gelişmeleri]

SWIFT: Uluslararası bankalar arası döviz ve mesaj transferi sağlayan global ağdır.

Şeffaflık: Bir kurumun mali durumunu ve işlemlerini açık ve denetlenebilir şekilde sunmasıdır.

Şer’i Danışman: Finansal ürünlerin fıkhi uygunluğunu inceleyen ve onay veren uzman kişidir.

T Harfi ile Başlayan Terimler

Türkiye Finans Katılım Bankası: Bireysel ve ticari katılım bankacılığı hizmeti veren Türkiye Finans kuruluşu.

Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB): Sektörün standartlarını belirleyen çatı kuruluş TKBB.

Tahakkuk: Bir gelirin veya giderin miktar olarak kesinleşmesi ve muhasebeleşmesi durumudur.

Tahvil: Devletin veya şirketin uzun vadeli borçlanma senedidir (Faizli olduğu için faizsiz finansta Sukuk kullanılır).

Takas: Bir malın başka bir malla veya alacağın başka bir alacakla değiştirilmesi işlemidir.

Taksit: Bir borcun belirli zaman dilimlerine bölünerek parça parça ödenmesidir.

Tasarruf: Gelirin tüketilmeyen, gelecekteki ihtiyaçlar için ayrılan kısmıdır.

Tasarruf Finansmanı: Yardımlaşma esasıyla, önceden belirlenen gruplar içinde ev ve araç sahibi yapan denetimli sistemdir. [Sektördeki Son Durum]

Tebliğ: Bir kanun veya yönetmeliğin uygulanış şeklini açıklayan resmi duyurudur.

Tekafül: Dayanışma ve yardımlaşma esasına dayanan katılım sigortacılığı modelidir.

Teverruk: Bir kişinin nakit ihtiyacını karşılamak için bir malı vadeli alıp hemen peşin satması işlemidir.

Ticari Kredi: Şirketlerin işletme sermayesi veya yatırım ihtiyaçları için bankalardan aldığı finansman desteğidir.

U-Ü Harfi ile Başlayan Terimler

Uluslararası Para Fonu (IMF): Üye ülkelerin ödemeler dengesi sorunlarına çözüm bulan global organizasyondur.

Urf: Bir toplumda kabul görmüş, yasaklanmamış ve hukukta dikkate alınan geleneksel uygulamalardır.

Uyumluluk (Compliance): Bir bankanın tüm işlemlerinin yasalara ve kurum içi kurallara uygunluğunun denetlenmesidir.

Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE): Üreticilerin sattıkları malların üretim maliyetlerindeki değişimi gösteren endekstir.

Üretim Paylaşımı: Bir yatırımın sonucunda elde edilen ürünün, taraflar arasında önceden belirlenen oranlarda bölüşülmesidir.

Üye Sözleşmesi: Bir tasarruf finansman kuruluşuna dahil olan kişinin hak ve yükümlülüklerini belirleyen ana belgedir.

V Harfi ile Başlayan Terimler

Vade: Bir borcun veya finansal yükümlülüğün yerine getirilmesi gereken son tarihtir.

Vade Farkı: Bir malın peşin fiyatı ile taksitli fiyatı arasındaki ticari farktır (Katılım finansında bu faiz değil, meşru ticaret kârıdır).

Vadesiz Hesap: Yatırılan paranın istenildiği an çekilebildiği, getiri vaat etmeyen banka hesabıdır.

Vakıf: Bir malın veya mülkün, hayır amacıyla sonsuza dek toplum yararına tahsis edilmesidir.

Vakıf Katılım: Vakıfların sermayesiyle kurulan ve katılım bankacılığı prensipleriyle çalışan kamu bankasıdır. [Banka Haberleri]

Varlık Kiralama Şirketi (VKŞ): Sadece kira sertifikası (Sukuk) ihracı amacıyla kurulan özel amaçlı anonim şirkettir.

Vekalet: Bir kişinin, bir işin yapılması için başka bir kişiyi veya kurumu kendi adına yetkilendirmesidir.

Vekalete Dayalı Yatırım: Müşterinin parasını bankaya, belirli bir kâr karşılığında işletmesi için vekil tayin etmesi modelidir.

Vergi Muafiyeti: Belirli ekonomik faaliyetlerin veya kurumların yasal olarak vergi dışı bırakılmasıdır.

Vira: Katılım bankacılığında bir malın mülkiyetinin tam olarak alıcıya geçmesi durumudur.

Vakıf Katılım: Vakıf medeniyeti mirasını modern bankacılıkla birleştiren kamu bankası Vakıf Katılım.

Y Harfi ile Başlayan Terimler

Yapılandırma: Ödeme güçlüğü çeken müşterilerin borçlarının, vadenin uzatılması veya taksitlerin küçültülmesi yoluyla yeniden düzenlenmesidir.

Yardımlaşma Grubu: Tasarruf finansmanı sisteminde aynı bütçeye sahip kişilerin bir araya gelerek oluşturduğu çekilişli gruptur.

Yatırım Fonu: Yatırımcılardan toplanan paralarla hisse, altın veya sukuk gibi araçlara profesyonelce yatırım yapılan havuzdur.

Yedek Akçe: Şirketlerin gelecekteki olası zararlar için kârlarından ayırdıkları emniyet sermayesidir.

Yeniden Finansman: Mevcut bir finansman yükümlülüğünün, daha uygun şartlarda yeni bir finansman ile kapatılmasıdır.

Yerli Üretim: Ham maddesi veya işçiliği büyük oranda Türkiye’de gerçekleştirilen ürün ve hizmetlerdir.

Yönetim Kurulu: Şirketin stratejik kararlarını alan ve operasyonlarını denetleyen en üst yönetim organıdır.

Z Harfi ile Başlayan Terimler

Zamana Dayalı Fiyat Farkı: Malın peşin ve vadeli fiyatı arasındaki, paranın zaman değerinden ziyade ticaretin riskini temsil eden farktır.

Zarar Paylaşımı: Ortaklık modellerinde (Muşaraka/Mudarebe) oluşan zararın, tarafların sermaye oranlarına göre üstlenilmesidir.

Zekat: Dinen zengin sayılan Müslümanların, varlıklarının belirli bir kısmını yılda bir kez ihtiyaç sahiplerine vermesidir.

Zekat Tech: Zekat hesaplama ve dağıtım süreçlerinin dijitalleşmesini sağlayan teknolojik çözümlerdir.

Zekat Verilebilir Varlık: Üzerinden bir yıl geçmiş, artıcı nitelikteki ve borçlardan arındırılmış helal mallardır.

Zıman: Bir malın hasar, kayıp ve her türlü risk sorumluluğunun malik (sahip) üzerinde olması kuralıdır.

Zilyetlik: Bir malın fiilen kullanma veya elde bulundurma hakkıdır; mülkiyetten farklı olabilir.

Ziraat Katılım: Türkiye’nin kamu sermayeli ilk katılım bankası olan Ziraat Katılım.